Freelance ve ofissiz çalışanlar için sözleşme kontrol listesi
Freelance çalışanlar için sözleşme kontrol listesi: iş kapsamı, ödeme tarihi, revizyon sınırı, hak devri ve fesih. Genel bilgi, hukuki tavsiye değildir.
Çoğu serbest çalışan ilk sözleşmesini iş bittikten sonra okur. Yani hiç okumaz. E-postada "tamamdır, başlayalım" denmiştir, ücret kabaca konuşulmuştur, gerisi güven işidir. İşler yolunda gittiği sürece bu sorun değil. Gitmediği an, elinizde kanıt olarak üç satırlık bir yazışma kalır.
Bu yazı hazır bir sözleşme metni vermiyor. Onun yerine, hangi sözleşmeyi imzalarsanız imzalayın, önce bakmanız gereken beş başlığı sıralıyor.
1. İşin kapsamı
"Web sitesi tasarımı" bir kapsam değil, bir başlık. Kapsam, kaç sayfa, hangi teslim edilebilirler, hangi formatlar ve hangi dillerle ilgili cümlelerden oluşur. Kapsam ne kadar net olursa, "bu da dahildi" tartışması o kadar azalır.
Bir ipucu: kapsamın dışında kalanları da yazın. "Metin yazımı, fotoğraf çekimi, bakım hizmeti bu teklife dahil değildir" cümlesi, ileride en çok işe yarayan satırlardan biri olur.
2. Ücret ve ödeme tarihi
Rakam kadar tarih de yazılmalı. "Teslimden sonra ödenir" belirsizdir; "teslimden sonra on gün içinde" nettir. Parça parça ödenecekse, hangi aşamada hangi tutarın ödeneceğini belirleyin. Yüksek tutarlı işlerde avans istemek ayıp değil, standart bir uygulamadır.
Fatura ya da serbest meslek makbuzu kesme sorumluluğunun kimde olduğunu, KDV ve stopaj durumunun nasıl ele alındığını da yazılı hâle getirmek gerekir. Rakam ve oranlar mevzuata göre değişir; güncel durumu bir muhasebeciye sormak en güvenli yol.
3. Revizyon sınırı
Sınırsız revizyon, sınırsız emek demek. Makul bir sınır koyun: iki ya da üç tur gibi. Sınır aşılırsa saatlik ya da tur başına bir ek ücret belirleyin. Sözleşmede ne olduğu yazılırsa müşteriyle konuşmak da kolaylaşır, çünkü "benim isteğim" değil "sözleşmedeki madde" tartışılır.
4. Hakların devri
Ortaya çıkan işin kime ait olduğu, çoğu zaman konuşulmayan bir konu. Telif hakkı, kullanım izni, lisans ve devir ayrı kavramlardır. Müşteri işi tek bir amaçla mı kullanacak, yoksa her alanda mı? Süre sınırı var mı? Siz portföyünüzde gösterebilecek misiniz?
Burada genel bir kural vermek yanıltıcı olur; türe göre değişir. Ama şunu söyleyebiliriz: bu başlık sözleşmede hiç yoksa, tartışma sonradan çıkar ve çıkınca pahalıdır.
5. Fesih ve gecikme
İş yarıda kalırsa ne olur? Müşteri iptal ederse yapılan işin ücreti ödenir mi? Siz bırakırsanız hangi koşullar geçerli? Gecikme durumunda ödeme faizi ya da bir bildirim süresi var mı? Bunların hiçbirini yazmasanız da kanun bir şeyler öngörür, ama kendi kurallarınızı yazmak çoğu zaman daha basit ve daha adil olur.
Küçük ayrıntılar
- Gizlilik: müşteri bilgileri, ortak çalışılan insanlar, taslaklar.
- Yazışma kuralı: onay e-postayla mı, mesajla mı? Hangisi geçerli?
- Teslim yöntemi: dosya hangi kanaldan, hangi biçimde gider?
- Ham dosyalar ve proje dosyaları: kimde kalır?
Teklif mi, sözleşme mi
Her iş için uzun bir sözleşme gerekmiyor. Küçük işlerde, kapsamı, ücreti, teslim tarihini ve revizyon sınırını içeren yazılı bir teklif ve müşterinin "kabul ediyorum" diye yanıtladığı bir e-posta, çoğu zaman yeterli bir kayıt oluşturur. Büyük işlerde ya da uzun süreli çalışmalarda ise imzalı bir sözleşme tercih edin. Aradaki sınırı tutara göre değil, kaybetmeyi göze alamayacağınız emeğe göre çizin: bir ayınızı alacak işte, tutar küçük olsa da yazılı bir düzen kurun.
Müşteri kendi sözleşmesini gönderirse
Büyük müşterilerin hazır sözleşmeleri vardır ve çoğu, müşteriyi korumak üzere yazılmıştır. Bu normal. Yapmanız gereken, metni baştan sona okumak ve yukarıdaki beş başlığa bakmak. Eksik ya da dengesiz bir yer bulursanız, itiraz etmek yerine bir değişiklik önerisi gönderin: "şu maddeye şunu eklersek benim için uygun olur". Çoğu müşteri makul bir öneriyi kabul eder.
Kullanım şekli
Sözleşmeyi bir sayfaya sığdırmaya çalışmayın, ama on sayfa da yapmayın. İki sayfalık düzenli bir metin çoğu iş için yeter. Yazarken kendinize şunu sorun: "Üç ay sonra anlaşmazlık çıkarsa bu madde bana yardım eder mi?"
Yalnız çalışmak, bu tür soruları kimseyle paylaşamadığınız anlamına gelmez. Bir meslektaşınızın sözleşmesine bakmak, kendi metninizi gözden geçirmek için en ucuz yoldur. Ortak çalışma günlerinde bu tür konular rahat konuşulabiliyor. Sözleşme dışında gelir güvencesine dair daha geniş bir bakış için özgür çalışma ve güvencesizlik yazısına bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi içindir ve hukuki tavsiye değildir. Önemli ya da yüksek tutarlı işlerde bir avukata danışın.